T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2008/10469
Özet: Liselere öğrenci kaydının 6., 7., 8. sınıflarda yapılacak seviye belirleme sınavı puanları, bu sınıflara ait yıl sonu başarı puanları ve davranış puanlarına göre yapılacağına ilişkin 6.10.2007 gün ve 26665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinin 1. maddesiyle değişik Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinin 89. maddesindeki "ve davranış puanlarına" ibaresinin, seviye belirleme sınavlarına katılacak olan 11-14 yaş grubundaki yetişme çağındaki çocukların kişiliklerini oluşturmaya çalıştıkları bu dönemlerinde pek çok faktörlerden etkilendikleri davranışlarının "başarılı" ya da "başarısız" olarak değerlendirilmesinin ölçme/değerlendirme kriterlerine uygun olmadığı gerekçesiyle yürütmesinin durdurulması hakkında.
Davacı ve Yürütmenin Durdurulmasını İsteyen :
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Davanın Özeti : 6.10.2007 gün ve 26665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile seviye belirleme sınavının iptali ile yürütmenin durdurulması istemidir.
Savunmanın Özeti : Ölçme tekniği itibariyle ölçme ve çağın gereklerine uygun olarak sürecin ve performansın değerlendirileceği, öğrenciyi okula çeken bir düzenleme olan ve 6., 7. ve 8. sınıflarda, öğrencilerin derslerden o yılın öğretim programlarında belirtilen kazanımları elde etme seviyesinin ölçüldüğü seviye tespit sınavlarının, bir yarışma ve sıralama amacına yönelik olmayan, öğrencinin öğretim programlarında hedeflenen kazanımlarını elde etme seviyesinin ölçülmesine yönelik sorularla yapıldığı, bu sistemle sınav sonucuna okul başarısının yanında davranış puanlarının da ilave edildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
Danıştay Tetkik Hakimi ... Düşüncesi : Dava, Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinin 6.10.2007 gün ve 26665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak Yönetmelikle değişik 89.maddesinin iptali, seviye belirleme sınavının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılmıştır.
İptali istenilen Yönetmeliğin 2. maddesinde, ortaokullar ve liselerin eğitim ve öğretim işlerinde, öğrencinin, Türkiye Cumhuriyetinin, milli ahlakı benimsemiş ve olumlu bilim anlayışını kazanmış, çalışkan, yararlı bir yurttaş olarak yetişmesini, müfredatı programlarla saptanan ve yüksek öğrenimi izlemek için gerekli bulunan bilgi ve kültür düzeyine erişmesini, bilgilerini uygulama alanında kullanım yollarını öğrenmesini ve ileride meslek seçmesini kolaylaştıracak surette yeteneklerinin geliştirilmesini, iyi alışkanlıklar, maharetler kazanmasını ve ruhça ve bedenen sağlam olmasını amaç sayacağı belirtilmiş olup, yükseköğretime geçişte basamak olan ve zorunlu olmayan lise eğitimini bu amaçlar kapsamında her lisede aynı koşullarla vermek milli eğitimin gereğidir.
Bu itibarla, ülkemizde ilköğretimden orta öğretime geçişte sınav odaklı eğitim yaklaşımının, eğitim sisteminin en önemli sorunlarından biri olduğu göz önünde bulundurulduğunda, liselere yerleştirmede sınav sisteminin uygulanması; aynı Yönetmelikle ve dayandığı temel yasalarla amaçlananın dışında liselerdeki eğitimi kaliteli ve daha az kaliteli olarak değerlendirip, bu okullara girecek olan öğrencileri de bu sınav sonuçlarına göre değerlendirerek, fırsat eşitliğini sağlamayı engelleyecektir.
Öte yandan, sınav odaklı sistem nedeniyle bu sınavlara hazırlanmak için olanakları olanların dershanelere yönlendirmeleri de kaçınılmazdır. Kaldı ki bu sınavların ilköğretimin 6. sınıfından itibaren başlaması da dershaneye gitme olanakları olanlar açısından şans olarak değerlendirilse dahi küçük yaşlarda dershane ve okul arasında koşuşturmaya neden olacak, olanakları olmayanlar açısından ise külliyen fırsat eşitsizliğine neden olacaktır.
Bu itibarla, milli eğitimin genel ilkelerine aykırı olan ve dershanelere yönlendirmeyi teşvik edici olan düzenlemenin yürütmesinin durdurulması gerektiği düşünülmektedir.
Danıştay Savcısı ... Düşüncesi : Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27 nci maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmediği anlaşıldığından, istemin reddi gerekeceği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Uyuşmazlık; 06.10.2007 gün ve 2665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Seviye Belirleme Sınavının iptali isteminden doğmuştur.
T.C. Anayasanın 42. maddesinin 2. fıkrasında, eğitim ve öğretimin Atatürk İlkeleri ve İnkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre Devletin gözetim ve denetimi altında yapılacağı hükmüne yer verilmiş olup, 1739 Sayılı Milli Eğitim Temel Yasasının 56. maddesinde, eğitim ve öğretim hizmetlerinin bu Yasa hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesi ile gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığının sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır.
28.11.1964 tarih ve 11868 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinin 06.10.2007 gün ve 26665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesiyle değişik 89. maddesinde " Liselere öğrenci kaydının 08.12.2004 tarih ve 25664 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Sınıf Geçme ve Sınav Yönetmeliğinde belirtilen çalışma takvimine, merkezi sistem sınavıyla öğrenci olan orta öğretim kurumlarına ise ilköğretimin 6., 7. ve 8 sınıflarında ders yılı sonunda yapılan seviye belirleme sınavı puanları, bu sınıflara ait yıl sonu başarı puanları ve davranış puanlarına göre yapılır. Sınavlar ve öğrenci seçme ve yerleştirme ile ilgili esas ve usuller yönerge ile belirlenir." kurala getirilmiş, 2. maddesiyle aynı yönetmeliğe, 2007 - 2008 öğretim yılında 6 ve 7 sınıf öğrencilerinin seviye belirleme sınavlarına 8. sınıf öğrencilerinin ise Ortaöğretim Kurumları Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavına alınanacağı ve merkezi sistem sınavıyla öğrenci alan ortaöğretim kurumlarına yerleştirmelerinin buna göre yapılacağı ve yönetmelik değişikliğinin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği kurala bağlanmıştır.
Dava dilekçesinde "davanın konusu" ve "sonuç" bölümünde, davacı tarafından 06.10.2007 gün ve 26665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptalinin istenildiği belirtilmişse de, dava dilekçesinin içeriğinin incelenmesinden, anılan Yönetmeliğin 28.11.1964 tarihli, 11868 sayılı Resmi Gazetede yayımlananan Lise ve Ortaokullar Yönetmeliğinin 89. maddesini değiştiren 1. maddesinin iptali istendiği anlaşılmakla, bu maddeye hasren işin incelemesine geçildiğinde;222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Yasası uyarınca; İlköğretimin, temel eğitim ve öğretimi oluşturmakta,zorunlu İlköğretim çağı ise 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsamaktadır. Davacı tarafından iptali istenilen yönetmelik hükmüyle getirilen seviye belirleme sınavlarının, başarıyı ölçen bir sınav olmayıp, öğrencileri not için yarıştıran kendisini ifade etmesini değil, hızlı ve en çok testi çözmeye yönlendiren bu sebeple de test tekniğini öğreten dershaneler ile okul arasında koşuşturmaya neden olan bir sınav olduğu, seviye belirleme sınavları sonucu liselere yerleştirmede hesaplanan sınıf puanı hesaplanırken, yıl sonu notu dikkate alındığında, bu hesaplama nedeniyle öğrenciler arasında epey farklılıklar olduğu ileri sürülmüşse de, anılan Yönetmeliğin 2. maddesinde, ortaokul ve liselerin eğitim ve öğretim işlerinde, öğrencinin; Türkiye Cumhuriyetinin, milli ahlakı benimsemiş ve olumlu bilim anlayışını kazanmış, çalışkan, yararlı bir yurttaş olarak yetişmesini, müfredatı programlarla saptanan ve yüksek öğrenimi izlemek için gerekli bulunan bilgi ve kültür düzeyine erişmesini, bilgilerini uygulama alanında kullanma yollarını öğrenmesini ve ileride meslek seçmesini kolaylaştıracak surette yeteneklerinin geliştirilmesini, iyi alışkanlıklar, maharetler kazanmasını, ruhça ve bedence sağlam olmasını amaç sayacağı, 3. maddesinde ise; okulun bu amaçlara varabilmek için öğretim ve eğitim metotlarından, okul içinde yaratılıp yaşatılacak iş, çalışma, temizlik ve doğruluk havasından yararlanacağı ve devamındaki maddelerde, okul müdürü ve öğretmenlerin belirtilen amaca ulaşmak için öğretime yönelik görevleri de düzenlendikten sonra, okul başarısının, sınıf geçme ve mezuniyetteki önemi ve rolü vurgulandığından, iptali istenilen madde hükmünün, aynı Yönetmelikle ve dayandığı temel yasalarla amaçlananın dışında, kaliteli eğitimin hedeflerine yönelik hukuksal bir engel oluşturduğundan ve objektif olmadığından söz edilmesi olanaklı değildir.
Kaldı ki, yine 1739 sayılı Yasaya dayanılarak hazırlanan ve Lise ve Ortaokullar Yönetmeliği kapsamında olan ortaöğretim kurumlarındaki sınıf geçme ve sınavlarla ilgili usul ve esasları düzenleyen Milli Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Sınıf Geçme ve Sınav Yönetmeliğinin "Genel İlkeler" başlıklı 5. maddesinin (h) bendinde; "Öğrencinin başarısı bir bütün olarak dikkate alınır ve sınıf geçmesi, bir sınıfta aldığı bütün derslerden başarılı olmasına göre belirlenir." (n) bendinde; "Öğrencinin başarısı çeşitli yöntemlerle sürekli olarak izlenir." kuralı ile "Ölçme ve Değerlendirme" ana başlığını taşıyan Üçüncü Kısım Birinci Bölümde yer verilen; ölçme ve değerlendirme teknikleri kullanılarak, öğrencinin başarısının, öğretim programı esas alınarak, dersin özelliğine göre yazılı, sözlü ve uygulamalı sınav, ödev ve projeler ile beceri eğitimi, ders içi ve ders dışı eğitim-öğretim faaliyetlerinin değerlendirilerek tespit edileceği yolundaki 17. madde hükmü karşısında ve Yönetmeliğin devam eden maddelerinde düzenlenen yıl sonu başarısının tespitine yönelik ölçme araçlarının uygulanması sonucunda, okul birincilerinin tespit edilerek, okul müdürlüğünce zamanında ve doğrudan "Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi"ne bildileceği gözönüne alındığında, esas olarak, okul başarısının hedeflendiği, bunun da eğitimde kalite yükseltmekle sağlanmaya çalışıldığı, dolayısıyla zorunlu temel eğitimin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerçeği yadsınamaz.
Yine 1739 sayılı Yasa ile 222 sayılı Yasaya dayanılarak hazırlanan 27.8.2003 tarih ve 25212 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 5. maddesinin (m) bendinde; "Öğrencilere bilgi yüklemek yerine bilgiye ulaşma ve bilgiyi kullanma yöntem ve tekniklerini öğretmek" ilköğretimin temel amaçları arasında sayılmış olup, 6. maddesinde; "f) İlköğretim kurumlarında herkese imkan ve fırsat eşitliği sağlanır. Ekonomik durumu iyi olmayan öğrencilere, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacıyla parasız yatılılık ve bursluluk imkanları sağlanır. Özel eğitim gerektiren ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel önlemler alınır. g) Eğitim-öğretim hizmetleri düzenlenirken öğrencilerin ilgi, istek ve yetenekleri ile toplumun ihtiyaçları dikkate alınır... k) İlköğretimde öğrenciler, oldukları gibi kabul edilerek değer verilir... m) Öğrencilere temel bilgi, beceri ve değerleri kazandırmak, öğrencilerin davranış, ilgi ve yeteneklerini belirlemek, programlar doğrultusunda başarılarını bir bütün olarak değerlendirmek, meslek alanlarını tanıtmak ve yönlendirmek için gerekli önlemler alınır... " ilkelerine yer verildikten sonra "Öğrenci Başarısının Değerlendirilmesi" başlıklı Dördüncü Kısım 32. maddesinde; "... a) Ders yılı, ölçme ve değerlendirme bakımından birbirini tamamlayan iki dönemden oluşur. b) Başarının ölçülmesinde ve değerlendirilmesinde ders programlarında belirtilen özel ve genel amaçlar, kazanımlar esas alınır. c) Ölçme ve değerlendirmede okul, il ve ülke genelinde birlik sağlanır.... f) Öğrencilerin başarısının değerlendirilmesinde bilişsel, duyuşsal, sosyal ve psikomotor özellikleri bir bütün olarak ele alınır...." kuralı getirilerek öğrenci başarısının ölçme ve değerlendirilmesinde gözetilecek esaslar belirlenmiştir.
Bu durumda, davaya konu düzenleme ile getirilen liselere öğrenci kaydının, ilköğretimin 6, 7 ve 8. sınıflarında yapılacak seviye belirleme sınavı sonucu olacağı hususu öğrenci başarısının tek bir sınavla değerlendirilmesinin getirdiği sorunları ortadan kaldırmak, öğrencilerin ilköğretim boyunca okulda göstermiş oldukları başarıları değerlendirmek bakımından, iptali istenilen Yönetmeliğin, ana ilkeleri ve amaçları yönünden hukuka aykırılığından söz edilmez.
Yukarıda yapılan tüm açıklamalar karşısında ilköğretimin 6., 7. ve 8. sınıflarında ders yılı sonunda yapılan seviye belirleme sınavlarının aslında öğrencilerin başarılarını yıllara yayan bir süreçte ölçerek, bu sonuçlara göre liselere yerleştirmek amacıyla yapıldığı düşünülürse, bu sınavlara katılacak olan 11-14 yaş grubundaki yetişme çağındaki çocukların, kişiliklerini oturtmaya çalıştıkları ve bu aşamada pek çok faktörden etkilendikleri davranışlarının, başarı ya da başarısızlık olarak değerlendirilmesi kamu yararına uygun bulunmamıştır.
Kaldı ki,anılan düzenleme uyarınca Milli Eğitim Bakanlığınca merkezi sınav sistemiyle öğrenci alan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaöğretim kurumlarına geçiş işlemleri ile ilgili usul ve esasları düzenleyen Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumlarına Geçiş Yönergesinin 4.maddesinde tanımlanan, 10. maddesinde de "Bakanlıkça ilan edilecek ölçütlere göre değerlendirilip," denilmek suretiyle soyut bir şekilde ifade edilen davranış puanının, bu puanı verecek öğretmenlerle çocuklar arasındaki olumlu yada olumsuz iletişime göre subjektif değerlendirmeyi içerebileceği de kuşkusuzdur.
Bu itibarla, liselere öğrenci kaydının yapılabilmesi için öğrencilerin seviye belirleme sınavlarına girip, buradan aldıkları puanlara göre yapılmasında hukuka aykırılık bulunmamakta ise de, seviye belirleme sınavı puanlarına davranış puanının da etkili olmasında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, iptali istenilen Yönetmeliğin 1. maddesinin son cümlesindeki "ve davranış puanlarına" ibaresinin yürütülmesinin durdurulmasına, yönetmeliğin diğer hükümleri ile seviye belirleme sınavının iptali istemine yönelik yürütmenin durdurulması istemlerinin reddine 02.03.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.